Данные нобелевского лауреата премии мира Алеся Беляцкого появились в базе розыска МВД России. Как выяснилось, беларусские силовики ищут экс-политзаключенного с 5 августа. Знает ли правозащитник, по поводу чего к нему возникли претензии у силовиков, и как относится к факту уголовного дела? «Зеркало» спросило у самого нобелевского лауреата.
— Ваше имя появилось в списке розыска МВД РФ. Знали ли вы до этого, что в отношении вас в Беларуси заведено уголовное дело? И известна ли вам статья?
— Не, не. Я нічога не ведаў, і самае цікавае, што мне скінулі спасылку з «Люстэрка». Што тут скажаш… Навіна невясёлая, сумная, можна сказаць. Яна сведчыць, што рэпрэсіі ў Беларусі працягваюцца. І такія паўзучыя, трансгранічныя, якія, здавалася б, не тычацца рэальнай сітуацыі, бо я маю палітычны прытулак у Нарвегіі, зараз у Осла знаходжуся. І ўсе мае перасоўванні ў апошнія месяцы былі звязаныя з паездкамі ў краіны Еўразвязу, дзе я пад аховай еўрапейскіх законаў, якія тычацца палітычных бежанцаў. Тым не менш гэта яшчэ адно сведчанне пра тое, што ў Беларусі сітуацыя кепская з правамі чалавека і што пераслед працягваецца.
Спачатку мы даведаліся (я маю на ўвазе, тыя актывісты, палітычныя зняволеныя, якія былі выкінутыя з Беларусі ў снежні), што шмат у каго з нас анулявалі беларускія пашпарты. І ў мяне таксама. Наступнай была навіна, што, аказваецца, я ўжо нагаварыў на чарговую крымінальную справу.
Мяне асабіста гэта мала хвалюе, таму што перажывалі мы і значна горшыя часы ў тым жа зняволенні. Усе гэтыя пагрозы мяне абсалютна не выводзяць з нармальнага працоўнага стану. Ужо канец жніўня, ідзе планаванне чарговых сустрэч, паездак, якія пачнуцца з пачатку верасня, калі скончыцца адпачынкавы сезон.
Тым не менш, канешне, гэта яшчэ адзін трывожны званочак, што ў Беларусі нічога не змянілася, рэпрэсіі працягваюцца, яны набываюць і маюць вось такую трансгранічную форму. І гэта паказвае, што, па сутнасці, беларускія ўлады не змянілі сваё стаўленне да апанентаў, да тых людзей, якія крытычна выказваюцца, ацэньваюць сітуацыю з правамі чалавека, з грамадзянскімі і палітычнымі свабодамі ў краіне.
— Будете ли вы каким-либо образом выяснять подробности этого уголовного дела? Пытаться связываться с беларусскими силовыми структурами, узнавать, что к чему?
— Мяне гэта, шчыра кажучы, мала цікавіць. Я ўспрымаю гэта найперш як псіхалагічны ціск. Хаця, канешне, цяпер праз Турцыю, Азербайджан ці Арменію ўжо не паляціш. А астатняе мяне мала цікавіць, я не чакаю нейкіх змен, пакуль мы іх канкрэтна не ўбачым на свае вочы. Бо пакуль нават тыя вельмі асцярожныя перамовы, якія вядзе зараз ЗША з беларускімі ўладамі, — не больш чым перамовы з агрэсіўным і таталітарным рэжымам. Змен мы ніякіх не бачым. І спадзявацца на штосьці не прыходзіцца.
— С позиции правозащитника как бы вы оценили тот факт, что власти сначала выдворяют политзаключенных из страны в непонятном статусе, без документов, а потом еще и заводят уголовные дела либо приходят к родственникам и продолжают их разыскивать? Зачем это делается?
— Мяне з пашпартам, дарэчы, выгналі, іншая справа, што яго анулявалі, ён стаў несапраўдным. Але што тычыцца пераследу сваякоў ці, як мы ведаем, выпадкаў арышту маёмасці, як у Паўла Севярынца зараз, то гэта пацвярджае мае словы, што рэпрэсіі працягваюцца і формы гэтых рэпрэсій розныя. Гэта ціск, як маральны, так і ціск, які тычыцца маёмасных правоў, грамадзянскіх правоў (пазбаўленне пашпарта — якраз гэта). Зараз няма ніякіх падстаў ацэньваць, што рэжым гатовы змяніць сваю пазіцыю, неяк змякчыць сітуацыю. Гэта гаворыць пра тое, што нам трэба далей працягваць сваю працу па ацэнцы сітуацыі і далей звяртацца да міжнароднай супольнасці, каб агульнымі намаганнямі дабіцца паляпшэння спраў у нашай краіне.
— Есть ли у вас ответ на вопрос, зачем беларусские власти репрессируют тех, кто уже находится за границей?
— Насамрэч дзейнасць актывістаў (і грамадскіх, і палітычных) і журналістаў, якія апынуліся за мяжой, яна значная. Нельга яе недаацэньваць. І той уплыў, які аказвае беларуская дыяспара на само беларускае грамадства і Беларусь, ён вялізны. Усе дзіркі тут не заканапаціш. Бо нават у савецкія часы, калі нам там было па 15−16 гадоў, мы хадзілі з ВЭФамі (такімі радыёпрыёмнікамі з антэнай) на вуліцу і слухалі і «Голас Амерыкі», і «Радыё Свабода», і Бі-бі-сі. Нам быў цікавы альтэрнатыўны пункт погляду, увогуле, што гавораць людзі, нашы ж суродзічы, якія апынуліся за мяжой, што яны думаюць. Прынамсі ў мяне яшчэ ў тыя гады гэта заклала разуменне вольнага свету і таго, што сітуацыя ў Беларусі ненармальная.
Зараз магчымасці ўплыву значна большыя, не трэба іх змяншаць. Мы фактычна працуем разам з тымі беларусамі, якія жывуць у Беларусі і не могуць выказвацца вольна. Мы фактычна з’яўляемся адвакатамі нашага беларускага грамадства — запалоханага, якое асцерагаецца зараз гаварыць праўду, бо адразу ж пачынаюцца рэпрэсіі. Мы адвакатуем гэтае грамадства і мы з’яўляемся неад’емнай часткай яго. Таму і рэпрэсіі, накіраваныя супраць актывістаў, з пункту гледжання ўлад, маюць сэнс.
Яны прыдушылі апазіцыю, дэмакратычны голас у самой Беларусі, але не могуць гэта зрабіць за яе межамі адкрытым спосабам — праз турму. Таму шукаюць іншыя сродкі: праз КДБ, праз вярбоўку, праз дыскрэдытацыю, плёткі, злівы, якія яны робяць вось у дачыненні да няўрадавых арганізацый. Нагадаю, апошнія злівы ў дачыненні да «Вясны» адбыліся літаральна ўчора-пазаўчора.
Мы павінны разумець, што наша барацьба працягваецца. Я ўпэўнены, яна прынясе добры плён. І не трэба думаць, што мы працуем толькі самі для сябе. Мы працуем для Беларусі.
Поблагодарить за статью